ĐOÀN LÊ PHƯƠNG
NÍU VAI PHỐ HẸP TÔI VỀ Tuỳ bút
Quý mến tặng: - Anh Đỗ Tư Nghĩa
- Nguyễn Đăng Hựu
Thương tặng những mối tình của tôi
Vĩnh vy lãng đãng phong trần khách
Nhật viễn gia hương vạn lý trình
Lênh đênh làm kiếp phong trần mãi
Ngày hết quê xa vạn dặm đường
Ông vua nghệ sỹ Trần Thái Tông đã từng viết về thân giang hồ như thế. Người nghệ sỹ rong ruổi phong trần mãi, một ngày kia bỗng thèm có một khung cửa sổ đỏ đèn đêm đêm chờ mong, thèm được ngả lưng sau một dặm dài mệt mỏi ở một nơi đúng nghĩa là Nhà, vui thú gia đình nhỏ mọn. An bình và ấm áp. Sưởi ấm phần nào cõi lòng cằn khô, xoa dịu phần nào đau đớn vật vã mà cái thân anh ta phải chịu như cái Nghiệp đã gắn bó vào mình, không thể tránh khỏi, không thể nào rũ ra được. Thế nhưng, đối với tôi, điều đó mãi chỉ là ước mơ. Chưa thành sự thật! Tôi chỉ còn biết tự tình cùng phố!
Bùi Giáng có câu thơ
Níu vai phố rộng tôi về
Với cây gió trút với hè nắng run
Đấy là phố của thi sỹ. Có khi là phố Sài Gòn, phố Hà Nội, phố Huế, phố Hội. Một con phố sinh thể hữu cơ hay chỉ là con phố vô hình ảo ảnh, chỉ tồn tại trong tâm tưởng nghệ sỹ như một sự cứu rỗi. Nhưng, dù là thực thể hay hư vô, chúng tôi đều hướng về nó, ?oníu vai? nó không chỉ bằng tay, mà ?oníu? bằng cả tâm hồn như ngày ấu thơ ?oníu vai gầyn áo mẹ?.
Phố của tôi hẹp lắm! Phố Đà Lạt. Phố núi. Phố hoa?
Như có lần viết về hoa sữa Ban Mê, tôi đã nói: thành phố không phải là nơi mẹ chôn cho tôi nhúm rau thuở lọt lòng, nhưng lại là nơi cho tôi biết yêu và biết đau. Đà Lạt cũng thế. Thành phố cho tôi biết yêu và biết đau. Nơi đây, tôi hoài niệm về mối tình đầu. Đau đớn với mối tình thứ hai. Đắm say, ngất ngây chếnh choáng cùng mối tình hiện tại. Và Đà Lạt như chất xúc tác, khơi nguồn cơn cớ văn chương cho tôi viết, viết thật nhiều. Cũng chẳng để làm gì cả, như lời thủ thỉ với Em, l7òi thủ thỉ với mọi người , với phố. Ở đây, còn chứa đựng trong tôi một tình yêu nữa, một tình yêu với phố. Mà có phải là tình yêu không, có còn đơn thuần là tình yêu không hay đã trở thành sự sống của mình, gần giụ như là hơi thở. Em có thể đến rồi đi. Phố thì mãi đấy. Chỉ có con người ta bỏ phố đi mà thôi. Phố lặng lẽ âm thầm đứng lặng nhìn người ta phụ mình với một lòng bao dung độ lượng, không than trách. Chúng tôi, những kẻ lãng du mãi hoài thiên di đi tìm cho mình phương trời ấm, đối với Đà Lạt, cũng chỉ là khách mà thôi, chẳng sở hữu gì nơi đây.
Có một người bạn lớn (theo nhiều nghĩa) của tôi đã từng tâm sự, mình ở đây hai mươi lăm năm, nếu tính cả thời gian ở Bảo Lộc nữa là hơn ba mươi năm mà chưa một lần có cảm giác là người Đà Lạt. Mỗi lần đi đâu đó về, lại thấy Đà Lạt hiện một vẻ khác, vừa quen vừa lạ. Tôi hiểu cảm giác của anh. Đà Lạt đẹp như người thiếu nữ quý tộc khiến người ta mê mẩn đấy, nhưng luôn cố hữu trong lòng một cảm giác về sự tự ti, không dám vồ vập, hàm hồ.
Vừa rồi, Nguyễn Đăng Hựu, một người bạn bằng tuổi, rất hiếm trong số những bạn bè tôi, vì họ đều là những người khá lớn tuổi nhưng chúng tôi lại khá thân thiết, chừng như có thể tri âm; Hựu đã từng lang thang gần như hết các ngõ ngách, các con đường Đà Lạt, cũng vì bi kịch cơm áo gạo tiền mà phải bỏ phố núi chuyển về nơi khác. Trước khi đi, hai đứa ngồi bên ghế đá ven hồ nhìn sang công viên Xuân Hương, lặng lẽ. Tôi biết, trong đầu Hựu đang hiện về tất cả những khoảnh khắc sống ở Đà Lạt. Nhưng buổi mưa hoang, những ráng đỏ buồn bã của nắng quái chiều hôm rải lên từng căn nhà góc phố như trong tranh Bùi Xuân Phái, những khu vườn, những con đường ủ hương, ủ cả vào trong từng giấc ngủ, những quả đồi vương vãi hoa là hoa như trò chơi tinh nghịch của cô nàng Tạo hoá đỏng đảnh nào đó; những đêm trằn trọc mất ngủ vì suy nghĩ lo âu hay một dáng khăn nào vô tình trở thành tình yêu, mơ hồ trong cái bất tận tình yêu với Đà Lạt. Hựu tâm sự: Mình chia tay Đà Lạt lần này tuyệt vọng như chia tay một mối tình. Mai này trở lại, biết lòng mình có còn đựoc như thế này không, hay cũng chỉ như những khách du lịch, đến rồi đi, hờ hững, vô tình. Tôi đùa, Đà Lạt lại một lần nữa thất tình rồi. Cả hai cùng im lặng, nhìn ánh hoàng hôn khuất dần, nhường chỗ cho bóng tôi bao trùmlên không gian chúng tôi ngồi. Lòng quặn đau, tôi thương bạn nhưng biết làm gì được bây giờ
Trong chát đắng thấy mình như có lỗi
Nhớ một thời say chưa biết rượu là gì.
Suy nghĩ lại mình, cảm thấy còn hạnh phúc quá. Chẳng hơn gì bạn, nhưng chấp nhận làm anh chàng nghệ sỹ nên gần như không vướng bận. Thích đi thì đi. Thích ở thì ở. Cảm thấy hạnh phúc hơn bạn vì vẫn còn được ở đây, còn được đắm chìm trong huyền ảo mênh mông của Đà Lạt, chưa phải ra đi. Lại nhớ thời gian vừa rồi, một thời gian khá dài phải chuyển về Sài Gòn làm việc. Cuộc sống xô bồ vội vã, tất bật lo toan nhưng không lúc nào không ám ảnh về nơi đây. Những lần dọn dẹp phòng trọ, nhìn thấy những tấm áo lạnh, lòng se lại, hồ như nghẹt thở vì ngột ngạt nhớ thương. Có nhiều lần nửa đêm thức dậy vì tiếng mưa xối trên mái tôn, tôi thu người, co ro trong góc phòng và dường như muốn bật khóc. Nhớ! Nhớ đến cồn cào những buổi sáng sau một đêm không ngủ, lang thang ra phố hít hà vào lòng giá lạnh ban mai. Nhớ! Nhớ những góc phố thân quen cùng ly cà phê đắng ngắt. Nhớ! Nhớ từng con phố bất ngờ, ngẫu hứng như chống lại sự nhàm chán của bằng phẳng. Nhớ! Nhớ chiều giáo đường lẽo đẽo theo em, bất chấp cả mưa giăng sương lạnh. Nhớ! Nhớ hồng má phố những đoá mai anh đào chiều đông. Nhớ tiếng vó ngựa gõ lóc cóc trong những đêm khuya ngồi viết trong căn phòng trọ trên đường Sương Nguyệt Ánh ngày nào. Tất cả dồn lại thành miền trầm tích hồi tưởng đè nén tôi như bóng đè, rấm rức, chỉ chực trào ra khoé mắt. Có ai bảo, nước mắt không dành cho đàn ông, có thật thế chăng? Tâm trạng con người ta đa hợp, phức tạp, có thể lấy những lý thuyết đẩu đâu mà soi suốt, mà áp đặt được không? Những lần không đừng được, vội vã trở về, vội vã ra đi, chưa đi hết những con phố quen, chưa nguôi nỗi nhớ! Buồn!