bàn về Nghịch pháo

Bài 1: Chỉ dẫn trong sách cổ
Trong thời kì phát triển ban đầu của cờ tướng, thế trận "đấu pháo" rất là thịnh hành. Sách cổ "Quất trung bí" đã tổng kết thành quả nghệ thuật cờ tướng trong thời gian từ thế kỉ 11 đến thế kỉ 17, các bài viết về toàn cục trong sách này đại đa số viết về thế trận "đấu pháo". Mà "nghịch pháo" chiếm 8 bài-90 biến, trong đó có 2 bài với 67 biến là nói về "nghịch pháo đại liệt" chiếm đa số, đều là tinh hoa, thế nên "nghịch pháo đại liệt" thành ra trận thức điển hình của "nghịch pháo cổ điển"
Trong phần đầu của "Mai phổ" nói về chấp đi trước (bên hậu có lợi) thì đưa ra BPM để chống pháo đầu, không hề nêu đến các trận "đấu pháo" nhưng phần sau, khi nói về các thế trận bên tiên có lợi (thế trận đắc tiên) thì đều giảng thuận nghịch pháo.
Tổng hợp Quất phổ, Mai phổ, mọi người không khó nhận thấy chủ ý của cổ nhân:
1. BPM có thể phá pháo đầu
2. Thuận pháo có thể đánh ngang ngửa pháo đầu
3. Nghịch pháo đánh với pháo đầu nói chung là kém.
Điều tổng kết này của cổ nhân có vẻ không được công bằng cho lắm, nhưng Quất phổ và Mai phổ đều là tác phẩm kinh điển, lưu truyền rất rộng, đi vào lòng người đọc nhiều thế hệ, ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển tư duy bố cục trong thời kì cận đại. Vì vậy, trong một thời gian tương đối dài, hầu hết kì thủ đều có thái độ hoài nghi với "nghịch pháo", ít ứng dụgn vào thực chiến, sự phát triển của nó cũng vì vậy mà tự nhiên bị hạn chế.
Chú thích:
10. M8.6 đến đây, đặc điểm cục diện là:
1. sau nước thứ 9, cục diện 2 bên hoàn toàn đối xứng, bên đen đi những nước cờ gần như bắt chước bên đỏ, nhưng tổng số kém 1 nước nhảy mã, vì vậy để lộ sơ hở. Bên đỏ đã thành công.
2. 2 bên đều nhảy mã biên, thúc tốt rồi nhảy mã bắt xe rồi nhảy mã quá hà...
3. 2 bên đều dồn quân sang cánh trái, cánh phải đều yếu, trong đối công không những cần nhanh-mạnh, lại còn cần biết củng cố điểm yếu của bên mình.
18. X5-4 Đỏ thắng, trong đó nước 15 bỏ xe phá sĩ, là nước cờ đẹp, bên đen nước 14 nhấc xe giữ sĩ là sai, nên đi P5.4 ăn tốt kiêm giữ sĩ, nếu bên đỏ đi M3.5 thì X6.5, Tg.1 M8.6, Tg-6 M6/5, X6.2 X8.8, S6.5 P3-4, X6-5 X6/4, Tg/1 X8-5 thắng rõ. Phân tích này không nhằm chứng minh bên đen có thể thành công trong bố cục này mà chỉ là nước 14. X8.8 của bên đỏ hơi nóng vội, nên lên sĩ củng cố trước đã, còn có đòn P5.2 ăn sĩ, bên đỏ vẫn tốt.

bài 2: so sánh với danh cục cận hiện đại
2. Danh cục cận đại
Đến thời kì cận đại, tốc độ phát triển của Nghịch pháo vẫn còn chậm chạp. Nguyên nhân cuối cùng, trừ việc ảnh hưởng bất lợi từ định kiến trong sách cổ, lại còn là hiệu quả thực chiến của Nghịch pháo cũng không tốt. Trong tổng số 46 ván cờ Nghịch pháo mà người viết sưu tầm từ trước giải phóng, bên đỏ thắng 26 hòa 8 thua 12. Vậy là một mặt, Nghịch pháo ít được danh thủ sử dụng, một mặt tỷ lệ thắng của bên đỏ đạt đến 57%, bên pháo đầu đi trước chiếm ưu thế rõ ràng.
Mặc dù vậy, vẫn còn một vài kì thủ như Tạ Hiệp Tốn, La Thiên Dương, Ngô Tùng Đình, Trần Kính Đường, sau này còn có Trần Tùng Thuận, họ không ngại thất bại, dũng cảm nghiên cứu chiến thuật của bên đi sau vào Nghịch pháo, đã phát triển được một số biến hóa, có lúc cũng giành được hiệu quả nhất định. Nay xin đem ván cờ thi đấu của danh thủ đương thời ra giới thiệu sơ qua.


Ban đầu, mọi người cơ bản vẫn noi theo các nước cờ trong sách cổ, đến trung cục bắt đầu đi thành những biến hóa mới. Ví dụ như ván cờ giữa Tiền Di Kinh và Chu Đức Dụ dưới đây
Đến nước thứ 10, cục diện so với trong sách Quất phổ biến thứ 4 của Nghịch pháo đại liệt là tương đồng, theo sách thì bên đen đi tiếp M9.8, M8.7 M8.7, P8.7 M3/2, P5.4 S6.5, X6.5 Tg-4, X8.9 đỏ thắng.
Nay Chu Đức Dụ sửa nước thứ 10, nâng xe chuẩn bị chuyển sang cánh trái phòng thủ
Kết luận (nước 16): Bên đỏ dùng mã hủy pháo đầu của bên đen, lại tách pháo đuổi xe điều chỉnh hình trận, từ thế đối công chuyển thành ổn chắc mà vẫn bảo lưu (duy trì) tiên thủ, đáng tiếc về sau sai lầm mất quân thua cờ.
Biến hóa quan trọng: Nước thứ 6, bên đen thay vì thúc tốt như bên đỏ, sửa thành S6.5, rồi tiếp theo nước thứ 8 lại phóng xe qua hà (X2.6) lập kế hoạch bỏ xe dồn xe + 2 pháo công bên trái, kết quả khả quan.
Trong flash còn một số bình chú phụ (chưa dịch) và biến hóa bạn đọc chịu khó xem xét (bằng cách dùng tool dịch tự động) đừng bỏ qua.

bài 3: cách công mới-nhảy mã trong
Trong các sách cổ, để phá nghịch pháo thì bên tiên thường dùng cách nhảy mã biên, thúc tốt rồi đuổi xe, nhưng nếu bên đi sau dùng cách tiến xe quá hà thì cách đó hết dùng được. Vì thế nếu chỉ có vậy mà đã kết luận bên đỏ bố cục thành công thì thiếu thuyết phục.
Đến thời cận đại, một số kỳ thủ đã cải cách khuôn mẫu trong sách cổ, tìm được cách mới nhảy 2 mã trong, kết quả rất tốt

Các bình luận từ chính cuộc:
- Sau nước thứ 9, như hình thế hiện tại, có thể rút ra đặc điểm của cách đi bên đỏ là: 1, nhảy 2 mã trong, tăng cường sức mạnh trung lộ, sau khi thúc tốt 7, mã trái xông lên ám tàng thế công. 2, xe trái quá hà ăn tốt đè mã khống chế cánh phải bên đen-có sự phối hợp về thế lực với xe bên phải. 3. Pháo biên công thủ đều tác dụng có thể xuất kích từ cả 2 hướng ngang dọc, trận thế hoàn chỉnh. còn bên đen chỉ dực vào mẫu cũ, đã bị bên đỏ đặt sẵn cạm bẫy như các nước tiếp theo.
- cuối ván, ván này thể hiện được uy lực của cách công kích mới, thế như chẻ tre. Bên đen phải làm sao? Có người đã thử cách xe trái hoành lên, nhưng chưa phải là hay, ví dụ ván đấu Phùng Kính Như vs Tạ Hiệp Tốn

04. tiến vào lãnh cung

05. nửa đường liệt pháo khởi sắc

	CHUYÊN TẬP NỬA ĐƯỜNG NGHỊCH PHÁO
STT	link thế cờ	tên thế cờ dịch sơ qua sang Hán Việt	số nước	số view
Quyển 1: Tam bộ hổ chuyển nghịch pháo
1	中炮对三步虎转列炮 互进七兵(卒) 红平边炮局(1)	cùng tiến thất binh ( tốt ) bên đỏ bình biên pháo cục (1)	59	1535
2	中炮对三步虎转列炮 互进七兵(卒) 红平边炮局(2)	cùng tiến thất binh ( tốt ) bên đỏ bình biên pháo cục (2)	33	918
3	中炮对三步虎转列炮 互进七兵(卒) 红起横车局(1)	cùng tiến thất binh ( tốt ) bên đỏ khởi hoành xa cục (1)	39	840
4	中炮对三步虎转列炮 互进七兵(卒) 红起横车局(2)	cùng tiến thất binh ( tốt ) bên đỏ khởi hoành xa cục (2)	49	655
5	中炮对三步虎转列炮 互进七兵(卒) 红起横车局(3)	cùng tiến thất binh ( tốt ) bên đỏ khởi hoành xa cục (3)	39	680
6	中炮对三步虎转列炮 互进七兵(卒) 红起横车局(4)	cùng tiến thất binh ( tốt ) bên đỏ khởi hoành xa cục (4)	29	620
7	中炮对三步虎转列炮 互进七兵(卒) 红起横车局(5)	cùng tiến thất binh ( tốt ) bên đỏ khởi hoành xa cục (5)	51	781
8	中炮对三步虎转列炮 红七路快马局(2)	bên đỏ thất lộ khoái mã cục (2)	53	841
9	中炮对三步虎转列炮 红先进七兵 红七路快马局(1)	bên đỏ tiên tiến thất binh bên đỏ thất lộ khoái mã cục (1)	38	787
10	中炮对三步虎转列炮 红先进七兵 红直横车局(1)	bên đỏ tiên tiến thất binh bên đỏ trực hoành xa cục (1)	36	720
11	中炮对三步虎转列炮 红先进七兵 红直横车局(2)	bên đỏ tiên tiến thất binh bên đỏ trực hoành xa cục (2)	32	929
12	中炮对三步虎转列炮 黑骑河车捉兵局	bên đen kị hà xa tróc binh cục	28	981
13	中炮对三步虎转列炮局(一)红先进三兵 (1)	1. bên đỏ tiến tam binh trước (1)	39	1458
14	中炮对三步虎转列炮局(一)红先进三兵 (10)	1. bên đỏ tiến tam binh trước (10)	41	674
15	中炮对三步虎转列炮局(一)红先进三兵 (11)	1. bên đỏ tiến tam binh trước (11)	31	565
16	中炮对三步虎转列炮局(一)红先进三兵 (12)	1. bên đỏ tiến tam binh trước (12)	39	569
17	中炮对三步虎转列炮局(一)红先进三兵 (13)	1. bên đỏ tiến tam binh trước (13)	36	605
18	中炮对三步虎转列炮局(一)红先进三兵 (14)	1. bên đỏ tiến tam binh trước (14)	31	593
19	中炮对三步虎转列炮局(一)红先进三兵 (15)	1. bên đỏ tiến tam binh trước (15)	45	676
20	中炮对三步虎转列炮局(一)红先进三兵 (2)	1. bên đỏ tiến tam binh trước (2)	44	939
21	中炮对三步虎转列炮局(一)红先进三兵 (3)	1. bên đỏ tiến tam binh trước (3)	39	790
22	中炮对三步虎转列炮局(一)红先进三兵 (4)	1. bên đỏ tiến tam binh trước (4)	40	794
23	中炮对三步虎转列炮局(一)红先进三兵 (5)	1. bên đỏ tiến tam binh trước (5)	31	813
24	中炮对三步虎转列炮局(一)红先进三兵 (6)	1. bên đỏ tiến tam binh trước (6)	42	932
25	中炮对三步虎转列炮局(一)红先进三兵 (7)	1. bên đỏ tiến tam binh trước (7)	29	1149
26	中炮对三步虎转列炮局(一)红先进三兵 (8)	1. bên đỏ tiến tam binh trước (8)	45	2188
27	中炮对三步虎转列炮局(一)红先进三兵 (9)	1. bên đỏ tiến tam binh trước (9)	24	8960
Quyển 2: Hậu bổ nghịch pháo
1	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(1)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (1)	41	2676
2	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(10)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (10)	27	1223
3	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(11)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (11)	31	858
4	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(12)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (12)	42	682
5	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(13)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (13)	61	595
6	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(14)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (14)	41	588
7	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(15)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (15)	31	538
8	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(16)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (16)	43	542
9	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(17)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (17)	28	531
10	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(18)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (18)	47	523
11	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(19)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (19)	42	501
12	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(2)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (2)	38	801
13	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(20)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (20)	44	480
14	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(21)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (21)	32	462
15	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(22)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (22)	35	498
16	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(3)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (3)	56	674
17	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(4)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (4)	26	583
18	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(5)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (5)	30	576
19	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(6)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (6)	48	584
20	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(8)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (8)	42	587
21	中炮对后补列炮(一)红过河车对黑平炮 兑车(9)	1. bên đỏ quá hà xa đối bên đen bình pháo đổi xe (9)	34	755
22	中炮对后补列炮(三)红进三兵 黑右正马横车局(1)	3. bên đỏ tiến tam binh - bên đen mã phải nhảy trong hoành xa cục (1)	40	868
23	中炮对后补列炮(三)红进三兵 黑右正马横车局(2)	3. bên đỏ tiến tam binh - bên đen mã phải nhảy trong hoành xa cục (2)	35	564
24	中炮对后补列炮(三)红进三兵 黑右正马横车局(3)	3. bên đỏ tiến tam binh - bên đen mã phải nhảy trong hoành xa cục (3)	38	540
25	中炮对后补列炮(三)红进三兵 黑右正马直车局(1)	3. bên đỏ tiến tam binh - bên đen mã phải nhảy trong trực xa cục (1)	18	643
26	中炮对后补列炮(三)红进三兵 黑右正马直车局(2)	3. bên đỏ tiến tam binh - bên đen mã phải nhảy trong trực xa cục (2)	36	615
27	中炮对后补列炮(二)红士角炮 黑左炮封车局(1)	2. bên đỏ sĩ giác pháo - bên đen tả pháo phong xa cục (1)	30	998
28	中炮对后补列炮(二)红士角炮 黑左炮封车局(2)	2. bên đỏ sĩ giác pháo - bên đen tả pháo phong xa cục (2)	32	782
29	中炮对后补列炮(二)红士角炮 黑进右正马局(1)	2. bên đỏ sĩ giác pháo - bên đen tiến mã phải nhảy trong cục (1)	40	719
30	中炮对后补列炮(二)红士角炮 黑进右正马局(2)	2. bên đỏ sĩ giác pháo - bên đen tiến mã phải nhảy trong cục (2)	22	657
31	中炮对后补列炮(二)红士角炮 黑高右车局	2. bên đỏ sĩ giác pháo - bên đen cao hữu xa cục	35	747
32	中炮对后补列炮(五)红进左正马 黑左炮封车局	5. bên đỏ tiến mã trái trong - bên đen tả pháo phong xa cục	44	1129
33	中炮对后补列炮(五)红进左正马 黑高右车局	5. bên đỏ tiến mã trái trong - bên đen cao hữu xa cục	29	948
34	中炮对后补列炮(五)红进左正马(1)	5. bên đỏ tiến mã trái trong (1)	41	1096
35	中炮对后补列炮(五)红进左正马(2)	5. bên đỏ tiến mã trái trong (2)	25	782
36	中炮对后补列炮(五)红进左正马(3)	5. bên đỏ tiến mã trái trong (3)	37	657
37	中炮对后补列炮(五)红进左正马(3)	5. bên đỏ tiến mã trái trong (3)	37	830
38	中炮对后补列炮(四)互进七兵(卒)(1)	4. cùng tiến thất binh ( tốt )(1)	36	1269
39	中炮对后补列炮(四)互进七兵(卒)(2)	4. cùng tiến thất binh ( tốt )(2)	32	918
40	中炮对后补列炮(四)互进七兵(卒)(3)	4. cùng tiến thất binh ( tốt )(3)	26	789
41	中炮对后补列炮(四)互进七兵(卒)(4)	4. cùng tiến thất binh ( tốt )(4)	37	794
42	中炮对后补列炮(四)互进七兵(卒)(5)	4. cùng tiến thất binh ( tốt )(5)	37	931
43	中炮对后补列炮(四)互进七兵(卒)(6)	4. cùng tiến thất binh ( tốt )(6)	53	933
44	中炮对后补列炮(四)互进七兵(卒)(7)	4. cùng tiến thất binh ( tốt )(7)	31	1198
45	中炮对后补列炮(四)互进七兵(卒)(8)	4. cùng tiến thất binh ( tốt )(8)	27	1803
46	中炮对后补列炮(四)互进七兵(卒)(9)	4. cùng tiến thất binh ( tốt )(9)	33	9615