3 bàn đạp Piano

Tôi đưa bài lên rồi, nhưng không thấy thể hiện, chỉ thấy nói có
trục trặc, nên tiếc công mà đưa lên đây, may ra còn giữ được chăng:
*
Bàn đạp Trái:
*
Đưa giàn Vồ lệch sang một bên, khiến cho Vồ không gõ Cả 3 dây đàn,
làm tiếng đàn mỏng đi, tiếng Ý là "una Corde" (nghĩa là 1 dây).
Khi nhấc chân lên không dậm bàn đạp này nữa, thì bản nhạc ghi là
"tre Corde" (nghĩa là 3 dây). Ở các phím trầm, thì khi giàn Vồ lệch
đi, thì Vồ gõ vào mé của dây đàn, tiếng đàn cũng nhẹ hều đi.
*
Đó là thời Beethoven, còn thời nay thì bàn đạp này đè Giàn Vồ vào
gần dây đàn, làm cho Vồ không thể giang thẳng cánh đập vào dây được,
nên tiếng đàn yếu đi, còn bộ máy gõ thì bị hụt hẫng, ngón tay đánh
xuống phím cũng bị hẫng đi. Vì thế nhiều người ghét bàn đạp này, và
mỗi khi cần chơi nhẹ đi, thì bấm nhẹ ngón, chứ không bấm hẫng phím.
*
Đàn Digital thì có thể thực hiện thay đổi tiếng Piano từ khâu chế tạo
nên bàn đạp này làm mỏng tiếng mà không làm nhẹ tiếng, không làm hẫng
phím.
*
Bàn đạp Giữa:
*
Làm tiếng những phím trầm vang mãi, còn những phím cao thì bình thường.
Những phím trầm thì dây to và dài, chứa nhiều năng lượng, vang được lâu,
nên cần phải bịt chúng lại bằng giàn nỉ gọi là "Dampers." Giàn này luôn
ép các miếng nỉ chặt vào dây, khiến chúng không cộng hưởng mà vang ầm
lên, gây ra tạp âm, gọi là tiếng ồn. Ở đàn loại Sang, đắt tiền, thì có
bàn đạp Giữa, mỗi khi chơi nốt trầm, muốn cho nó vang, thì dận bàn đạp
Giữa xuống, trong khi những nốt trầm khác chơi tiếp theo đó thì không thể
ngân vang sau khi nhấc ngón tay lên khỏi phím đàn được. Những nốt cao thì
dây đàn không vang lâu, nên không thể hiện được tính năng này, nên không
làm. Đàn Digital thì có thể làm phím cao vang lâu được, nhưng các bài đàn
Piano thường không chơi nốt cao ngân dài như nốt trầm, mà chơi láy kia.
*
Bàn Đạp Phải:
*
Bàn đạp này có từ thời xa xưa, gạt Giàn Nỉ (đampers) ra khỏi dây đàn, làm
tiếng đàn vang mãi cho đến khi dây đàn hết năng lượng. Đương nhiên, những
phím đàn mé phải, cực cao, dây rất ngắn, không thể vang lâu, thì không cần
có Giàn Nỉ, và bàn đạp này cũng không thể có tác dụng đến chúng.
*
Trong bản nhạc, thường chơi nốt Trầm ngân vang lâu, thường kéo dài hết nhịp
nên ngón út tay trái hay nhiều ngón tay trái bấm xuống, thì dận bàn đạp này .
Sau đó ngón tay nhấc lên để nhảy đi chỗ khác, có thể nhảy qua tay Phải mà
chơi những nốt cực cao, tiếng Bass không hề tắt. Cho đến khi hết nhịp, tay
Trái nhảy về chơi hợp âm Bass khác (đổi hợp âm khác) thì nhấc bàn đạp lên,
Giàn Nỉ ập vào, làm tắt tiếng Bass và hợp âm Bass đi, dứt tiếng ồn, làm sạch
âm thanh để sẵn sàng vang lên hợp âm Bass mới.
*
Người chơi xài bàn đạp:
*
1- Người mới chơi thích dậm bàn đạp Phải, vì tiếng đàn ầm ỹ hơn, rất ồn ào.
*
2- Người chơi khá, thì biết dậm bàn đạp Phải đúng lúc, nhấc chân lên đúng lúc.
*
3- Người chơi giỏi, thì biết chơi 2 bàn đạp 2 bên.
*
4- Người chơi siêu, thì biết chơi cả 3 bàn đạp.
*
Tôi biết chơi bàn đạp Phải sau khi học đàn được 5 năm. Từ đó đến nay đã hơn
4 chục năm rồi, mà chưa hề tập đến 2 bàn đạp kia. Trẻ con trường nhạc thì
năm thứ 3 đã biết xài bàn đạp Phải rồi. Người học Piano không có thày, thì
dận bàn đạp Phải mà không biết nhấc lên vào lúc nào.
*

Tôi xin bổ sung thêm với bác Codep là cái pedal giữa khi dẫm xuống sẽ có tấm dạ hạ xuống chắn giữa búa gõ và dây đàn với mục đích giảm âm. Nếu muốn nó giữ mãi ở tư thế đó thì giẫm pedal xuống và gạt sang trái. Thông thường pedal này chỉ sử dụng đánh ban đêm để không làm phiền hàng xóm
Pedal thường được sử dụng nhiều nhất là chiếc pedal tạo tiếng vang (chiếc ngoài cùng ở bên phải). Khi dẫm xuống thì những miếng dạ áp sát tại dây đàn sẽ nhả ra để dây đàn rung tự do hết cỡ. Tuy nhiên người chơi đàn cần phải tập sử dụng thành thạo pedal này nếu không muốn tiếng của nó vang um lên rất khó chịu. Có một số nguyên tắc sử dụng pedal vang như không dẫm pedal khi chuyển hợp âm, không dẫm pedal khi chơi các nét chạy quá nhanh, không dẫm pedal khi chơi các nét bán cung (cromatic) v.v... Có thể nói chiếc pedal này là linh hồn của cây đàn Piano. Nếu biết sử dụng đúng cách nó sẽ tạo hiệu quả rất cao cho tiếng đàn mượt mà hơn, êm dịu và cả dữ dội hơn theo ý đồ của người chơi đàn.
Chiếc pedal ngoài cùng bên trái thì bác Codep đã nói về cấu tạo nên tôi không giải thích thêm. Nhưng nó thường sử dụng chơi tại những nét PP (rất nhẹ) hoặc PPP (rất rất nhẹ) để thể hiện các nét nhạc một cách rất lóng lánh và tinh tế. Chỉ những người chơi piano chuyện nghiệp mới sử dụng nhiều hơn.