[Dài kỳ] Chia sẻ kinh nghiệm của mình cho các bạn mới (sắp/đang) đi du học

Chào cả nhà, mình là Mai, học năm 3 ở Đại học Kinh tế và Chính trị Luân Đôn (LSE) Tháng 7 này mình sẽ kết thúc việc học đại học và bắt đầu làm việc cho ngân hàng Goldman Sachs ở London - sẽ ở đây thêm tầm 3-5 năm nữa. Mình đã ở UK được 5 năm, trong thời gian này lên TTVOL âm thầm khá nhiều lần để học hỏi kinh nghiệm về nhiều thứ khác nhau. Bây giờ mình cũng tạm gọi là "công thành danh toại" nên muốn give back cho TTVOL bằng cách post các bài về kinh nghiệm của mình lên đây. Theo dõi diễn đàn lâu lắm rồi nhưng đây là post đầu tiên, mong các bạn ném đá nhẹ nhẹ.

P.S Sau 3 năm đầu ở UK, mình thi IELTS cũng được tầm 8.5 - Viết và Nghe được 9, Đọc 8 và Nói 8.5, nên nếu các bạn có hỏi kinh nghiệm cứ post tự nhiên ở đây để đỡ phải lập topic mới.

Bài đầu tiên:

Chuẩn bị Tiếng Anh trước khi đi du học như thế nào?

Tiếng Anh là kỹ năng sống còn ở đất người, và có nhiều cách để trang bị kỹ năng này trước khi đi. Tuy vậy, học để thi các chứng chỉ tiếng Anh (IELTS, TOELF) hoàn toàn khác biệt với học tiếng Anh để sống ở nước ngoài.

Bản thân Mai cũng đã thi được 8.5 IELTS (Viết 9.0, Nghe và Nói 8.5, Đọc 8.0). Theo kinh nghiệm của bản thân, Mai muốn làm rõ rằng điểm thi các chứng chỉ cao chưa chắc đã phản ánh cách sử dụng tiếng Anh linh hoạt trong đời sống. Bời vì khi bạn học thi chứng chỉ, bạn đang học tiếng Anh học thuật (Academic English) thay vì học tiếng Anh phổ thông để sử dụng hằng ngày (Conversational English) Học để thi có các mẹo khác nhau để được điểm cao, thi xong rồi quên, tuy vậy trong cuộc sống bạn sẽ bị luôn luôn bị đánh giá qua mỗi câu nói, chẳng hạn khi mới gặp một ai đó. Vậy nên tiếng Anh để thi có thể học cấp tốc, nhưng tiếng Anh để giao tiếp là một kỹ năng của đời người. Cũng như lái xe vậy, bạn có thể học mẹo và học thuộc để thi lấy bằng rồi quên hết các mớ lý thuyết, nhưng mỗi lần lái xe, sự an toàn và linh hoạt của bạn đều bị thử thách.

Lỗi thường gặp khi học Tiếng Anh

Lời khuyên về cách học tiếng Anh là khoảng trời mênh mông, chắc Mai có thể viết cả một cuốn sách khác về chủ đề này. Mai chỉ muốn nhấn mạnh một số lời khuyên về phát âm mà Mai đã trải nghiệm về học tiếng nước ngoài (vì khi giao tiếp bạn có thể dễ dàng bị đánh giá qua cách bạn nói thay vì kỹ năng đọc, viết hay nghe của bạn) Trong những năm đại học, ngoài tiếng Anh Mai cũng cố gắng học thêm tiếng Trung và tiếng Pháp. Tiếng Anh có lẽ là thứ tiếng dễ nhất trong ba thứ tiếng này: ngữ pháp đơn giản (không như tiếng Pháp), từ vựng ta có thể ‘tự chế biến’ từ các prefix and suffix (không như tiếng Trung) và cách nói tiếng Anh khá đơn giản với một thanh (monotone) và không quá nhiều âm khác với tiếng Việt. Tuy vậy, chính vì tiếng Anh bản thân khá đơn giản, nên người Việt học tiếng Anh có khuynh hướng Việt hóa tiếng Anh khi học.

Bản thân Mai hay bất cứ người bạn quốc tế nào của Mai có thể nhận ra được giọng tiếng Anh của người Việt (Vietnamese accent) qua một số “lỗi” cơ bản. Thực ra đây không hẳn là ‘lỗi’, chẳng qua trong mười mấy năm các bạn đã quen phát âm tiếng Việt. Bản chất của tiếng Việt ta, khi phát âm, dùng nhiều hơi đường mũi, và chuyển động lưỡi và miệng của ta rất ngắn ngọn. Điểm này hoàn toàn khác với tiếng Anh, họ rất ít dùng hơi đường mũi, chủ yếu là phát âm dùng hơi qua chuyển động lưỡi và miệng. Bạn có thể thử bằng cách bịt mũi bản thân và nói tiếng Việt: âm thanh của các từ sẽ bị méo mó. Nếu bạn thử bịt mũi một ông Tây (nếu dám – tốt hơn bạn nên hỏi họ tự bịt mũi) và nói tiếng Anh, âm thanh của các từ được giữ nguyên tầm 90%. Chính vì vậy, khi phát âm tiếng Anh người Việt phát âm rất cụt và hay nuốt âm.

Hiểu được cái khoa học này, bạn có thể sửa rất nhiều lỗi phát âm căn bản như sau:

Lỗi phổ biến nhất: Không phát âm âm đuôi (ending sounds) của các từ.

Ví dụ như khi một người Anh nói từ ‘Tết’, họ sẽ phát âm âm t ở cuối thành Tê-t. Tuy vậy, tiếng Việt ta, giống tiếng Pháp, không phát âm âm cuối của các từ. Vậy nên đối với người Việt, 4 từ sau đều phát âm một cách giống nhau:

Ben

Bench

Bend

Bent

Bạn có thể thử nghe sự khác nhau bằng Google Translate. Đồi với nhiều học sinh thì thì quá khứ với âm đuôi –ed là ác mộng, cũng bởi lý do này.

Lỗi thứ hai: Rất nhiều âm trong tiếng Anh thường bị Việt hóa

Các âm không có trong bảng thanh ngữ của tiếng Việt thường bị Việt hóa và phát âm như nhau

θ thin /θɪn/

ð this /ðɪs/

Đều bị phát âm là –th như nhau, âm ð khi ở giữa từ bị phát âm là d/gi/j (ví dụ Together thành Tu-ge-dờ)

dʒ jam /dʒæm/

ʒ vision /ˈvɪʒn/

Đều bị phát âm là –j (hoặc –gi) như nhau

iː see /siː/

i happy /ˈhæpi/

ɪ sit /sɪt/

Đều bị phát âm là –i như nhau

e ten /ten/

æ cat /kæt/

ɑː father /ˈfɑːðə(r)/

Âm æ thường bị phát âm hoặc như a hoặc như e

ɒ got /ɡɒt/ (British English)

ɔː saw /sɔː/

Đều bị phát âm là –o như nhau

ʊ put /pʊt/

u actual /ˈæktʃuəl/

uː too /tuː/

Đều bị phát âm là –u như nhau

ʌ cup /kʌp/

Bị phát âm thẳng là ă – thực tế âm này nhẹ hơn rất nhiều

ɜː fur /fɜː(r)/
ə about /əˈbaʊt/

Đều bị phát âm là –ơ như nhau

eɪ say /seɪ/

Bị phát âm thẳng là ây – thực tế âm này nhẹ hơn rất nhiều

əʊ go /ɡəʊ/ (British English)

oʊ go /ɡoʊ/ (American English)

Đều bị phát âm là –ô như nhau, ví dụ road / rəʊd/: người Việt đọc là rốt Coat / cəʊt/: chúng ta thường phát âm sai là cốt

Lỗi thứ ba (cũng là lỗi nghiêm trọng nhất): Không nhấn trọng âm ( Stress ) và ngữ điệu (Intonation)
Tiếng Việt có 6 thanh, là một trong những thứ tiếng giàu về mặt âm thanh nhất (multi-tone), kém tiếng Quảng Đông (Cantonese) có 9 thanh. Tiếng Anh chỉ có một thanh (monotone) tuy vậy trọng âm và ngữ điệu là hai thứ khiến tiếng Anh có giai điệu. Nhiều người Việt không nhận ra điều này và chỉ chú ý đến phát âm đúng, thay vì phát âm có giai điệu. Nếu bạn không bắt đầu chú ý đến trọng âm và ngữ điệu, bạn có thể không bao giờ phát âm được những từ sau mà không khiến chúng trở nên rời rạc:

Liberalisation

Fundamentalism
Lexicographically

Unintelligibility

Transcendentalism

Năm từ trên chỉ là ví dụ, bạn có thể tìm thêm những từ có nhiều âm tiết (syllables) để luyện trọng âm và ngữ điệu của mình.

Lỗi thứ tư: Người Việt phát âm âm /s/ không đúng chỗ hoặc bỏ qua không đọc âm /s/

Đây là một lỗi mà ngay cả bản thân Mai cũng hay mắc phải. Việc bỏ qua âm “s” ở cuối là một biến thể của lỗi thứ nhất, tuy vậy người việt nhiều lúc thêm âm “s” vì không quen một số chuyển động lưỡi và miệng của một số từ trong tiếng Anh nên bản thân vô thức đệm âm “s” vào. Theo Mai thì lỗi này có thể sửa nếu nói chậm và chú ý đến những gì mình nói thêm một chút.

Lỗi thứ năm: Quên nối âm

Sự quan trọng của việc nối âm trong tiếng Anh không to lớn như trong tiếng Pháp, tuy vậy nếu bạn có thể nối âm, tiếng Anh của bạn sẽ trở lên mượt mà và bản xứ hơn. Về việc học các nối âm, không có luật nào cụ thể cho tất cả các từ. Tuy vậy, việc nhận ra khi nào nên nối âm có thể học được khi bạn nói chuyện với người bản xứ hoặc xem truyền hình nước ngoài, học theo từng từ/câu một.

Theo mình, tiếng Anh là kỹ năng, là một chuyến đi của đời người, không ai có thể tự hào đã học “hết” được nó – ngay cả những nhà ngôn ngữ học (linguist). Người ta ước tính rằng bạn chỉ cần khoảng 3000 từ để sử dụng trong 95% giao tiếp đời thường (5% còn lại bạn có thể đoán qua tình huống hoặc dựa vào các từ còn lại) Tuy vậy, đừng tự hào là bạn biết nhiều từ hay hay phức tạp (một bệnh đặc trưng của học sinh Việt học tiếng Anh), quan trọng là bạn dùng chúng linh hoạt đến mức nào.

Một ví dụ điển hình là "Green Egg và Ham" - một cuốn sách được viết bởi Tiến sĩ Seuss (một bút danh của Theodor Seuss Geisel), có vốn từ vựng nổi tiếng bao gồm chỉ năm mươi từ khác nhau. Seuss trước đó hoàn thành cuốn “The Cat in the Hat” sử dụng 225 từ.
Vậy thì học tiếng Anh thế nào?
Có rất nhiều tài liệu đã đề cập đến vấn đề này, Mai chỉ muốn thêm một số phương thức không phổ biến Mai đã áp dụng vào bản thân:

· Học vô thức: Mở TV, radio hoặc các cuộc đàm thoại bằng tiếng Anh khi đang làm việc khác. Không cần chú ý họ nói gì, chỉ cần để não của bạn thu nhập thứ tiếng một cách vô thức. Kể cả nghe những cuộc nói chuyện này khi đi ngủ cũng là một cách học vô thức. Các bài hát tiếng Anh thường không tính.

· Kết bạn với càng nhiều người nói tiếng Anh càng tốt. Hoặc có bạn trai/gái người nước khác. Một trong những câu châm ngôn Mai thích nhất là “You are the average of the five people you spend the most time with.” của Jim Rohn, nghĩa là "Bạn là phép trung bình của năm người bạn dành phần lớn thời gian cùng." Không gì giúp bạn học tiếng Anh nhanh hơn là khi giao tiếp với bạn bè, hoặc bạn trai/gái.

· Không biết thì hỏi ngay. Nếu trong câu nói của ai đó có từ gì bạn không hiểu, hỏi ngay. Nghe lời giải thích của người khác giúp bạn nhớ từ đó nhanh hơn nhiều lần, và bạn biết dùng từ đó chính xác hơn vì biết được cái tình huống nào nên dùng. Nếu bạn cứ lờ từ đó, hoặc một số từ đó đi, điều này rất dễ gây hiểu lầm hoặc cảm tình không tốt với người đang nói chuyện.

· Mai có thể đảm bảo với bạn rằng 75% của vốn tiếng Anh giao tiếp bạn sử dụng lâu dài sẽ được học ở nước ngoài, vậy nên nếu bạn muốn chuẩn bị tiếng Anh ở nhà, hãy chuẩn bị kỹ hơn những thứ căn bản như ngữ pháp và luyện viết.

· Ngoài ra, đọc thêm sách tiếng Anh và hiểu biết tình hình thời sự sẽ giúp bạn rất nhiều để đạt điểm cao trong các kỳ thi và trong việc hòa nhập với môi trường mới.

Học trung tâm hay học gia sư?

Mai đã học qua trung tâm tiếng Anh và cũng đã từng học qua nhiều gia sư khi còn ở Việt Nam. Mai có thể mổ xẻ một số lợi ích và điểm yếu như sau:

Học gia sư

Lợi ích

· Chi phí rẻ

· Nhiều khả năng thay đổi giờ học để phù hợp với các hoạt động khác

· Gia sư có thể chăm chú hơn đến các điểm mạnh/điểm yếu của bạn

· Nhiều cơ hội tương tác one-to-one với gia sư, nhiểu cơ hội thực hành

· Ít phải đưa đón hoặc đi lại nếu học gia sư tại nhà

· Khóa học có thể rút ngắn nếu cần học cấp tốc

Điểm yếu

· Ít động lực cho học sinh học hơn

· Cần có không gian lớn đảm bảo tính riêng tư để học

· Phải lựa chọn nhiều hơn và gia sư có thể không đảm bảo chất lượng dạy

Học Trung tâm

Lợi ích
· Thường được dạy bởi giáo viên bản xứ

· Khóa học có trình tự và căn bản hơn

· Có thêm các tiện nghi khác như thư viện sách tiếng Anh của trung tâm

· Có nhiều cơ hội tương tác với các bạn khác cùng lớp để học hỏi – nhiều động lực học hơn

· Không gian học thoáng đãng

· Một số trung tâm đã có uy tín nhiều năm, không cần phải lựa chọn quá nhiều

Điểm yếu
· Chi phí cao, trả trước

· Giờ học không di chuyển được theo nhu cầu

· Cần phải đưa đón hoặc đi đến trung tâm nếu xa

· Khóa học có thể dài và không linh hoạt, nếu cần học cấp tốc




Mai sẽ cố gắng post thêm, nếu các bạn có request cứ post ở đây tránh lập thêm topic mới hoặc pm vì mình không check pm thường xuyên.

Giỏi quá ^^

Các bước trưởng thành trong những năm xa nhà

Để các bạn không khỏi lạc lối và nhìn vào tương lai như màn mây mù mịt, Mai xin liệt ra một số bước trưởng thành trong những năm xa nhà của một du học sinh ra nước ngoài vào từ những năm phổ thông (Lớp 10-11)

3 tháng đầu

· Tập làm quen với bạn bè cùng lớp, ngôi trường mới và những người ở cùng (gia đình người bản xứ hoặc bạn trong KTX)

· Thích nghi với các tiện nghi xung quanh: mua thẻ điện thoại, làm thẻ ngân hàng, ăn hết đồ ăn mang từ Việt Nam sang

· Đói vì không hợp khẩu vị với thức ăn nước ngoài

· Gọi về cho gia đình/bạn bè ở nhà thường xuyên

6 tháng đầu

· Biết đường xá quanh chỗ bạn ở, bắt đầu đi chơi cuối tuần cùng bạn bè vào trung tâm, lên phố mua sắm, ăn uống

· Biết tên thấy cô, bạn bè trong lớp, thuộc thời khóa biểu, đã chuẩn bị ôn thi cuối năm

· Đi chơi một số thành phố khác

· Gọi điện về nhà ít hơn, bổ mẹ giờ phải trực tiếp gọi cho con

1 năm

· Thi xong, hè về nhà ở Việt Nam, cảm thấy lạc lõng và kỳ nghỉ sao quá dài

· Nghĩ về việc nộp hồ sơ xét tuyển đại học, bắt đầu chọn trường, chọn môn

· Kết thân với một nhóm bạn nhiều hơn thay vì chơi với tất cả mọi người như trước

· Chuyện tình cảm trục trặc: Có thể chia tay với bạn trai/gái ở Việt Nam hoặc cãi nhau với bạn trai/gái nước ngoài

2 năm

· Cảm thấy thêm áp lực khi nộp hồ sơ đại học: cần điểm cao, cần thư giới thiệu của thầy cô, cần hoạt động ngoại khóa, cần thi thêm các chứng chỉ Toán/Tiếng Anh để chứng minh thực lực

· Bận rộn nộp hồ sơ và học thi để được điểm cao, gọi điện về nhà ít hơn hẳn

· Chủ yếu còn nói chuyện với khoảng một,hai đứa bạn thân ở Việt Nam, lũ còn lại gần như biến mất

3 năm

· Vào đại học, cố gắng thích nghi với môi trường mới – nhưng lần này đã khôn hơn nhiểu so với lúc mới sang

· Cố gắng tìm việc làm thêm ở đại học nhưng khó khăn

· Bắt đầu kết bạn thân với một nhóm bạn ở đại học

· Những đứa bạn nước ngoài kết bạn hồi phổ thông liên lạc ít khi, bạn ở Việt Nam một năm nói chuyện được vài ba lần

· Chuyện tình cảm lại trục trặc

· Cố gắng làm quen với cách học ở đại học – và bạn nhận ra bạn không còn nhất lớp như hồi phổ thông nữa

· Bắt đầu nghĩ về tương lai, về việc làm sau khi tốt nghiệp

4-5 năm

· Học đại học không còn cố gắng nhất lớp

· Đã không còn thấy tội lỗi khi bỏ tiết hay không lên giảng đường

· Bắt đầu lo tìm việc sau khi tốt nghiệp để ở lại nước ngoài nhưng khá khó khăn

· Dự định học Thạc sĩ trong trường hợp không tìm được việc – câu giờ thêm 1,2 năm

6 năm

Bắt đầu làm việc

hoặc

Học cao học, tiếp tục thích nghi và kiếm việc tiếp

Chọn bạn khi học xa nhà

Bạn bè là một trong những yếu tố quan trọng nhất của cuộc đời mỗi người. Đối với một du học sinh, bạn bè nơi đất khách càng thêm phần quan trọng khi bạn vừa chân ướt chân ráo đến một môi trường mới với không người thân thích. Những người bạn mà bạn kết bạn cùng những năm ở nước ngoài có thể là một yếu tố khẳng định trong việc bạn có sống hạnh phúc và thành đạt hay không. Chính vì thế, việc chọn bạn mà chơi như ông cha ta nói càng trở nên thiết yếu.

Những năm đầu khi Mai mới sang, Mai không cầu kỳ về bạn bè. Mai chỉ nghĩ càng nhiều bạn càng tốt vì có nghĩa Mai có tầm quan hệ rộng hơn. Tuy vậy, khi Mai nhận ra quy luật 80-20 trong tình bạn. Rằng chỉ 20% thời gian của Mai dành cho những người bạn mà cho Mai đến 80% niềm vui trong cuộc sống. Khi càng ngày cuộc sống càng trở nên bận rộn và thời gian trở nên quý hiếm, Mai biết rằng Mai nên chọn những người bạn chất lượng nhất để dành thời gian cùng.

Đưa cho tất cả mọi người cơ hội để trở thành bạn của bạn, nhưng chia sẻ những ước mơ và mục tiêu của bạn chỉ với những người đánh giá cao họ càng nhiều như bạn, và đó cũng là những người bạn nên dành nhiều thời gian nhất.

1. Thường xuyên thay đổi những người bạn mà bạn chơi cùng. Theo Mai thì đây là một trong những điểm yếu của du học sinh Việt – thường chơi với một nhóm người cố định, và thường là người Việt. Đây là một trong những biểu hiện của sự ngại thay đổi. Bạn nên có những người bạn khác nhau cho các thời điểm và các lĩnh vực khác nhau của cuộc sống của bạn. Mỗi khi bạn bước sang một trang mới của cuộc sống, ví dụ như khi mới sang, khi mới vào đại học, khi bắt đầu làm việc, tìm và kết bạn những người có thể giúp bạn hình dung tương lai có thể như thế nào. Dù muốn hay không, bạn sẽ trở nên rất giống với những người bạn dành nhiều thời gian cùng. Nếu bạn bè của bạn sẽ ảnh hưởng đến hành vi của bạn, vậy tại sao không chọn những người ảnh hưởng tích cực đến bạn?

Bạn bè của bạn càng đa dạng, càng khiến cho cuộc sống của bạn trở nên sinh động và tràn đầy thú vị. Kết bạn với những người khác màu da có thể khó khăn, nhưng sự chân thành là thứ ngôn ngữ không biên giới. Trước khi bạn muốn có những người bạn tốt, bạn phải là một người bạn tốt với người khác trước.

2. Hãy chấp nhận rằng bạn bè đến và đi. Một số ít ở lại với phần lớn cuộc đời của bạn, số nhiều chỉ ghé qua cuộc đời của bạn như một người lữ hành. Chấp nhận điều đó rằng chúng ta không thể ép buộc lựa chọn của người khác và khiến cho mỗi người khi qua cuộc đời của bạn có được một trải nghiệm hạnh phúc nhất, theo Mai, là những gì chúng ta có thể làm. Chính vì bạn bè đến và đi, hãy trân trọng những người ở lại. Hãy trân trọng những người theo bạn lúc thăng trầm.

3. Trả lời hai câu hỏi sau:

A. Nạn có thể chọn năm người trong tất cả những người bạn biết, để giúp bạn tạo lập doanh nghiệp hoặc thực hiện bất cứ ước mơ hoặc lý tưởng nào – Họ là ai?

B. Nếu bạn bị cướp/ bị tai nạn trên đường và tất cả các thành viên trong gia đình bạn đều không liên lạc được, bạn sẽ gọi cho người nào mà bạn biết?

Hai câu hỏi này giúp bạn xác định được ai là người bạn tin tưởng và tôn trọng nhất, hãy cố gắng giữ liên lạc và nuôi dưỡng tình bạn với họ.

4. Tìm những người cố vấn, động viên hoặc người bạn có thể noi gương - Bạn đã bao giờ nói chuyện với ai đó mà bạn muốn trở thành một người như họ? Hoặc với người nghĩ rằng bạn có thể thực hiện nhiều hơn bạn nghĩ bạn có thể ? Người đã giúp bạn theo đuổi ước mơ của bạn? Người đã nhìn thấy ở bạn nhiều hơn bạn đã thấy trong chính mình? Đây chính là những người sẽ trở thành một nguồn động viên tuyệt vời và khuyến khích bạn đạt được mục đích của bạn.

Một trong những động thái tốt nhất bạn có thể làm trong cuộc sống là để bao quanh mình với những người bạn nhìn thấy tiềm năng trong bạn mà bạn có thể thậm chí không nhìn thấy trong chính mình.