Thuỷ điện Sơn La, vấn đề thứ nhất: tuổi thọ công trình!
Như chúng ta đã biết, thuỷ điện Sơn La là một công trình thế kỷ, vậy bạn có biết nó có tuổi thọ bao nhiêu năm không? Một công trình lấy phát điện làm chính thì tuổi thọ kinh tế của nó chính là khoảng thời gian phát được điện với công suất đã được thiết kế. Với thuỷ điện Sơn La thấp (215m) ứng với tổng dung tích hồ là 9tỷ mét khối nước, thì tuổi thọ của nó chỉ có 30 năm thôi! Tại sao lại là 30 năm? Không thể tăng lên được sao?
Đơn giản thôi, sau khi chúng ta xây đập ngăn sông thì bùn cát lơ lửng, phù sa sẽ bị chặn lại, bồi lắng dần lòng hồ, tăng dần theo thời gian. Nếu lấy 100 năm tuổi thọ ra để nhân thì chắc là lấp đầy hồ rồi, còn đâu nước để phát điện nữa chứ.
Nhiều người nói sẽ có biện pháp làm giảm lượng phù sa bằng cách hạn chế diện tích đất trống đồi trọc phần thượng lưu, nhưng 50% lượng nước đến thuỷ điện Sơn La là từ bên kia biên giới, vậy chúng ta sang trồng rừng cho nước bạn à? Một cách khác để giảm bớt bồi lắng trong lòng hồ là có một biện pháp làm cống xả cát với lưu tốc lớn để cuốn theo thật nhiều bùn cát từ thượng lưu về hạ lưu. Xin thưa rằng cách này chỉ có tác dụng rất hạn chế thôi. Lưu tốc dòng chảy tại mặt cắt vào cống thì lớn thật đấy nhưng chỉ cần cách đấy vài chục mét thôi là mặt cắt mở rộng thì lưu lượng lại giảm nhỏ khả năng tháo rửa là rất hạn chế
Một công trình thế kỷ mà chỉ có tuổi thọ 30 năm thì liệu có lãng phí tài nguyên, tiền của, nhân lực của đất nước đến như vậy không? Biết bao công trình đã xây dựng gần 100 năm như Nhà hát lớn, cầu Long Biên hiện giờ vẫn còn phục vụ tốt đấy chứ!
Sa chân một bưóc ngàn thu hận
Hồi tâm đã hoá khách trăm năm
Thuỷ điện Sơn la: vấn đề thứ hai dung tích hữu ích và dung tích phòng lũ.
Đối với Sơn La thấp (215m) dung tích cả hồ là 9,2 tỷ mét khối nước gần tương đương vói Hoà Bình (9tỷ tư), dung tích hữu ích xấp xỉ nhau là hơn 5tỷ mét khối nước. Tổng dung tích phải phòng lũ của hai hồ là 7tỷ m3 nước trên 10 tỷ mét khối nước hữu ích.
Nếu so với Sơn La cao (265m) là hơn 20tỷ mét khối nước hồ với 10 tỷ mét khối nước hữu ích dùng được (chỉ riêng Sơn La cao thì nước của nó chứa và sử dụng được đã bằng Sơn La thấp + Hoà Bình rồi)
Vấn đề ở đây là nhiều nước để làm gì? Hãy xét đến dung tích hữu ích là phần nước được sử dụng để phát điện, tưới, giao thông thuỷ, sản xuất công nghiệp.... Thực ra lượng nước để phát điện cũng không hơn kém nhau nhiều trong 2 trường hợp Sơn La thấp hay cao. Điều quan trọng là lượng nước sử dụng cho công nghiệp và nông nghiệp sẽ rất lớn. Để tính được nông nghiệp cần bao nhiêu nước người ta xác định cho từng loại cây trồng rồi nhân lên, để xác định cho công nghiệp người ta tính theo đầu sản phẩm như dệt, nhuộm bao nhiêu mét vải..., chế tạo máy... sao đó tổng lại tính ra lượng nước cần cấp trong một năm (cả sinh hoạt và dịch vụ cũng tính như thế...)
Với sự phát triển của rất nhiều ngành công nghiệp hiện nay, nhu cầu dùng nước trên đầu người sẽ tăng nhanh, như vậy nếu không đẻ thêm người thì lượng nước cần đã tăng lên theo cấp số cộng rồi, nếu còn có sự phát triển dân số nữa thì đó sẽ là cấp số nhân.
Hồ to hay nhỏ thì lượng nước đến sẽ không đổi nhưng lượng nước đi ra từ hồ chắc chắn có sự khác nhau. Nếu hồ nhỏ sẽ không chứa đủ lượng nước đến, và phải xả bớt nước vô ích, còn hồ to thì vô tư hơn. Nếu kể đến sau này khi Trung Quốc bắt đầu khai thác nước trên hệ thống Sông Đà này nữa thì sẽ có những năm cực kỳ ít nước do họ lấy mất để sử dụng vào nông nghiệp chẳng hạn... nhưng cũng có số ít năm rất nhiều nước (bằng khoảng 3-7 lần năm ít nước) thì như vậy hồ to có thể chứa đủ để phân phối cho các năm ít nước sau đó, còn hồ nhỏ thì rất bị hạn chế trong việc này.
Còn về dung tích phòng lũ là phần dung tích trống của hồ chứa phải để dành đề phòng lũ đến thì chứa vào. Nếu tỷ số càng bé thì càng lợi cho phát điện (trong phạm vi an toàn)
Hãy tiết kiệm và biết lo xa cho nguồn nước ngay từ bây giờ, đừng đẻ đến tình trạng như Trung Đông, tranh nhau kiểm soát nguồn nước! Thằng này xây đập là thằng kia bắn tên lửa phá hoại ngay lập tức1
Được long40d sửa chữa / chuyển vào 11:08 ngày 20/01/2003
Được bit sửa chữa / chuyển vào 11:23 ngày 23/08/2003